Δαιμονοποίηση και φραγμοί
Ο Τζόναθαν Χάιντ έγραψε το 2024 ένα βιβλίο που έγινε μπεστ σέλερ («Η αγχωμένη γενιά») και σχεδόν όρισε τη δημόσια συζήτηση για τις επιπτώσεις της χρήσης smartphones και συμμετοχής στα social media στην ψυχική υγεία παιδιών και εφήβων. Αν και δέχτηκε κριτική ότι υπερβάλλει, φαίνεται ότι τάραξε τα νερά και μίλησε με εκλαϊκευμένο τρόπο για το άγχος και την κατάθλιψη που προκαλεί η νέα αυτή εξάρτηση στην ευαίσθητη ηλικία κυρίως στην αρχή της εφηβείας. Η κοινωνική σύνδεση και η συναισθηματική ανάπτυξη επηρεάζονται καθοριστικά από το ατελείωτο σκρολάρισμα στις εθιστικές πλατφόρμες. Για να μη συζητήσουμε για το πώς επηρεάζεται η πρώιμη κοινωνικοποίηση και πολιτικοποίηση των εφήβων από την αποσπασματική, επιφανειακή ενημέρωση και τις ψευδείς ειδήσεις ή για τους κινδύνους από την παρενόχληση, τη σεξουαλική εκβίαση ή και τις οικονομικές απάτες.
Ναι λοιπόν, το περιβάλλον έχει πολλούς κινδύνους για τα παιδιά. Αλλά είναι λύση η απαγόρευση της πρόσβασής τους στα social media; Μήπως το απαγορευμένο φανεί ακόμη πιο γλυκό και στην πράξη οι αποκλεισμένοι αναζητήσουν τρόπους να ξεπεράσουν το μπλοκάρισμα; Και κάτι ακόμη: πόσο ρεαλιστικό είναι να περιμένουμε ότι μια απαγόρευση θα λειτουργήσει αν οι γονείς και τα μεγαλύτερα αδέλφια παραμένουν κολλημένα στο κινητό και συνεχίζουν κανονικά την εθιστική χρήση των δικτύων;
Οταν ήμουν μικρός, στο σπίτι είχε αποφασιστεί από τους γονείς μου να μη βλέπουμε τα παιδιά τηλεόραση παρά μόνο κάποιες ώρες το Σαββατοκύριακο. Μόνο που την απαγόρευση την είχαν ουσιαστικά επιβάλει και στον εαυτό τους! Εκτός από το ιερό ραντεβού στις 9 με τις Ειδήσεις (που εμάς ελάχιστα μας ενδιέφεραν) η τηλεόραση άνοιγε για κάποιους αγώνες ποδοσφαίρου και μια ξένη σειρά που παιζόταν αργά το βράδυ, όταν εμείς κοιμόμασταν. Οι γονείς μου τα κατάφεραν καλά, πρέπει να παραδεχτώ τώρα. Στις ελεύθερες ώρες μου ανακάλυψα τη χαρά της ανάγνωσης αντί για το χάσιμο χρόνου μπροστά στην οθόνη. Τότε βέβαια είχα σχεδόν αποκτήσει κοινωνικό πρόβλημα αφού δεν μπορούσα να συμμετέχω στις συζητήσεις στο σχολείο για τα σίριαλ της εποχής και η γκρίνια μου πρέπει να ήταν ένα πολύ ακριβό τίμημα που πλήρωσαν για την απόφασή τους! Κι έτσι κι αλλιώς όταν πια έφτασα στο λύκειο η απαγόρευση έληξε και μετατράπηκε σε ελεγχόμενη παρακολούθηση!
Αυτό που θέλω να πω είναι ότι δεν αρκεί να επιβάλουμε συμμόρφωση στις πλατφόρμες. Το παράδειγμα της Αυστραλίας (έχουν πράγματι απενεργοποιηθεί εκατομμύρια λογαριασμοί ανηλίκων) δείχνει ότι αυτό είναι εφικτό. Πρέπει όμως να ξεκινήσει μια μεγάλη συζήτηση στην κοινωνία, ώστε να γίνει συνείδηση ότι έχουμε να κάνουμε με μια κατάσταση επικίνδυνη και πρέπει στην προσπάθεια να μην «ξεφύγει η κατάσταση» να συμμετάσχουν ενεργά και οι γονείς.
Χωρίς να δαιμονοποιούμε την τεχνολογία ή τα social media γενικά, χρειάζεται να εκπαιδεύσουμε τον κόσμο στη νέα πραγματικότητα. Και ναι, στις μικρές ηλικίες πρέπει να βάλουμε και φραγμό.
Απαγόρευση σκέτη χωρίς μια μεγάλη καμπάνια που θα εξηγήσει το πρόβλημα δεν θα ‘ναι εύκολο να λειτουργήσει. Εχουμε ρόλο όλοι – γονείς, εκπαιδευτικοί και εμείς στα media – να συμμετάσχουμε σε μια συνολική συζήτηση για το πώς θα συμβιώσουμε με την τεχνολογία τα χρόνια που έρχονται. Πώς θα αξιοποιήσουμε τα καλά της, αλλά και πώς θα προστατευθούμε από τις παγίδες και τους κινδύνους της.
Ο Χάρης Γούλιος είναι επικοινωνιολόγος, διευθυντής Marketing της Alter Ego Media