Γεώργιος Κωνσταντινίδης: «Eνας πραγματικός καλλιτέχνης πρέπει πάνω απ’ όλα να είναι άνθρωπος»
Πρόεδρος της Φιλοπτώχου Αδελφότητας Ανδρών Θεσσαλονίκης, ενεργός πολίτης. Ο νομικός και διαπρεπής αρχιμουσικός Γεώργιος Κωνσταντινίδης, με αφορμή τα 155 χρόνια της Φιλοπτώχου, φωτίζει νεότερες σελίδες της πνευματικής και φιλανθρωπικής όψης της συμπρωτεύουσας.
Πόσα χρόνια είναι φέτος η Φιλόπτωχος;
Συμπληρώνει φέτος τα 155 έτη αδιάλειπτης λειτουργίας και κοινωνικής παρεμβατικής στη Θεσσαλονίκη και στις κοιτίδες του Ελληνισμού, έξω από τα σύνορα της χώρας.
Πώς ξεκίνησε;
Η Φιλόπτωχος είναι η αρχαιότερη οργανωμένη συσσωμάτωση της πόλης. Οι λόγοι δημιουργίας της ήταν η ανεπαρκής υποστήριξη των χριστιανών από τις ενορίες και η υποχώρηση της αντίληψης της ατομικής ελεημοσύνης στο οθωμανικό κράτος στα τέλη του 19ου αιώνα. Ως τρίτο λόγο θα λέγαμε την τότε διάσπαση της ενιαίας ορθόδοξης κοινότητας για λόγους που συνδέονταν με την αφύπνιση του βουλγαρικού εθνικισμού. Η διάσπαση της ορθόδοξης κοινότητας οδήγησε σε ιδεολογική αναδίπλωσή της.
Πώς κατάφερε και έχει αυτή την ανθεκτικότητα;
Κατ’ αρχάς ήταν μια μαζική προσπάθεια της εποχής που υποστηρίχθηκε από την επιστημονική κοινότητα, από τους εμπόρους της πόλης αλλά και από τις συντεχνίες, τα λεγόμενα «ισνάφια», τους απλούς τεχνίτες.
Και πώς και άντεξε τόσο πολύ;
Αντεξε γιατί μέσα στα χρόνια όσοι ασχολήθηκαν με την Φιλόπτωχο κάνανε εθελοντισμό. Πίστεψαν στο όραμα της αδελφότητας. Οραμα που δεν ήταν απλώς κοινωφελές αλλά και εθνικό.
Δηλαδή;
Εννοώ, ένα έργο που ξεκινάει από τον αγώνα της συνοχής της κοινότητας επί τουρκοκρατίας αφού συνέβαλε στην ανάπτυξη των ελληνικών σχολείων, καθοριστικός τρόπος και χώρος εμπέδωσης της ελληνικής συνείδησης τότε. Στήριξε το κοινοτικό νοσοκομείο και το Παπάφειο ορφανοτροφείο. Μεγάλο εθνικό έργο ήταν όταν ανέλαβε τον καλλωπισμό και την περιτείχιση των νεκροταφείων της Ευαγγελίστριας και της Αγίας Παρασκευής δημιουργώντας ένα ανάχωμα στην προπαγάνδα της τουρκοκρατούμενης Θεσσαλονίκης. Συμμετείχε δε ενεργά και στον Μακεδονικό Αγώνα, υλικά κ.τ.λ. Ανέπτυξε και ένα σημαντικό και ευρύ δίκτυο πληροφοριών. Την περίοδο 1910-11 επικούρησε τη Μητρόπολη Θεσσαλονίκης. Ανέλαβε την αποπεράτωση του ναού του Γρηγορίου του Παλαμά, στάθηκε δίπλα στους κατοίκους της πόλης μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές του 1890 και του 1917. Κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου στήριξε και τα πατριωτικά σωματεία.
Με το προσφυγικό;
Στήριξε τους πρόσφυγες ξεκινώντας το 1914 με τους μουσουλμάνους. Το υπογραμμίζω γιατί εμείς, ξέρετε, συνδέουμε την προσφυγιά συνήθως μόνον με το 1922 και τη Μικρασιατική Καταστροφή αλλά στη Θεσσαλονίκη τα προσφυγικά ρεύματα προηγήθηκαν. Και βέβαια το ’22 η εκκένωση της Ανατολικής Θράκης στο πλαίσιο της ανταλλαγής των πληθυσμών και βέβαια οι Ελληνες που ήλθαν από τη Μικρά Ασία – και η προστασία των γυναικόπαιδων – δεν γινόταν να μην αγγίξουν τα ενδιαφέροντα και τα αισθήματα της Αδελφότητας. Να συμπληρώσω επίσης ότι ανοίγει τον πρώτο ναό στην Ανω Πόλη, το ’22 πάντα, που είναι αφιερωμένος στον Απόστολο Παύλο. Ηταν διακαής πόθος των ορθοδόξων ένας ναός για τον ιδρυτή της χριστιανής ορθόδοξης εκκλησίας, αλλά ήταν δύσκολο επί Τουρκοκρατίας, μετά είχαμε τους Βαλκανικούς Πολέμους, μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και μόλις το ’22 ολοκληρώθηκε το έργο.
Κατά την Κατοχή;
Το 1941-42 η Αδελφότητα οργάνωσε συσσίτια στο κεντρικό της κτίριο. Ο συγγραφέας Γιώργος Ιωάννου διασώζει πολλές πληροφορίες στο έργο του. Μεταπολεμικά φτιάχτηκε οικοτροφείο, στάθηκε και αρωγός σε νέους που θέλανε να συνεχίσουν τις σπουδές τους. Γενιές Θεσσαλονικέων διαδέχθηκαν η μία την άλλη στο έργο της.
Και σήμερα;
Συνεχίζονται οι δράσεις. Η αδελφότητα ανακαίνισε το ελληνικό σχολείο στην Ιμβρο το 2013. Ανακαίνισε και πολλούς ναούς που υπάγονται στο Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως. Οργάνωσε αποστολές βοήθειας στην Βόρεια Ηπειρο. Συνεχίζουμε βέβαια και το κοινωφελές έργο στη Θεσσαλονίκη, π.χ. δημιουργήσαμε υπνωτήριο αστέγων και έχουμε δώσει τη διαχείρισή του στον Δήμο. Και ιεραποστολικό έργο διάγουμε σε χώρες της Αφρικής.
Πόσα χρόνια είστε πρόεδρος;
Είμαι πρόεδρος εδώ και τέσσερα χρόνια.
Είστε επίσης δικηγόρος και αρχιμουσικός. Διετελέσατε πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου και καλλιτεχνικός διευθυντής του Κρατικού Ωδείου Θεσσαλονίκης…
Πριν ήμουν και επτά χρόνια γραμματέας της Φιλοπτώχου. Η ενασχόληση έχει να κάνει με την οικογενειακή παράδοση. Εγώ προέρχομαι από μια οικογένεια παλιών Θεσσαλονικέων που ήταν από το 1871 από τα ιδρυτικά μέλη της.
Πώς συνδυάζεται η ιδιότητα του αρχιμουσικού με όσα κάνετε;
Είναι άρρηκτα συνδεδεμένα, δεν είναι ξένα θα έλεγα. Ενας καλλιτέχνης για να είναι πραγματικός πρέπει πάνω απ’ όλα να είναι άνθρωπος. Η τέχνη είναι επικοινωνία. Επικοινωνείς αυτό που κάνεις στο κοινό σου. Για να διοχετευθεί πρέπει να αγαπάς τον άλλον. Αυτή είναι η αντίληψή μου. Η δε πράξη της φιλανθρωπίας είναι ευεργετική και για εμάς τους ίδιους.
Μια λεπτομέρεια που διαβάζουμε για εσάς είναι πως έχετε ασχοληθεί επισταμένα με το ρεπερτόριο στο πιάνο με αριστερό χέρι…
Είναι ένα πολύ εξιδεικευμένο ρεπερτόριο για έργα σε πιάνο μόνο με το αριστερό χέρι. Αυτό πρόκυψε γιατί κάποια στιγμή είχα ένα ιατρικό θέμα με το δεξί μου χέρι και μελέτησα πολύ τη μέθοδο αυτή. Τεράστιο ρεπερτόριο και πολύ δύσκολο.
Πώς είναι σήμερα η πνευματική ζωή της Θεσσαλονίκης; Υπήρξε για δεκαετίες μάχιμη με πρόσωπα όπως ο Βαφόπουλος, ο Πεντζίκης, ο Ιωάννου που αναφέρατε κ.τ.λ.
Και η Καρέλλη, ο Αναγνωστάκης. Αλλά και ο Γιώργος Θυμής, ο Λώρης Μαργαρίτης – για να θυμηθούμε και μεγάλους μουσικούς. Και εξακολουθούν να υπάρχουν όπως η μεγάλη μας ποιήτρια Ρούλα Αλαβέρα. Είναι όμως σημεία των καιρών. Γενικά υπάρχει μια πενία στον πνευματικό κόσμο. Ισως είναι και παγκόσμια τάση. Υπάρχει όγκος εκδηλώσεων αλλά όχι ποιότητα.
Η γεωπολιτική επισφαλής φάση που διανύουμε μπορεί να έχει αντίδοτο έναν συγκροτημένο πολιτισμό;
Πάντα ο πολιτισμός είναι μία αντιπρόταση. Ο καλώς εννοούμενος βέβαια. Ο κόσμος σταματά να διαβάζει, δηλαδή να εμβαθύνει. Οπως έλεγε ο δάσκαλός μου στο Παρίσι, ο μεγάλος πιανίστας Bernard Ringeissen, για να κάνει κάποιος πολιτισμό πρέπει να έχει χρόνο, να κάνει μια βόλτα και να εκτιμήσει ένα λουλούδι που ανθίζει.