Μπλακ άουτ στο FIR Αθηνών: Ποιος θα πληρώσει για ακυρώσεις και καθυστερήσεις πτήσεων – Τι πρέπει να ξέρουν οι επιβάτες

Ένα πρωτοφανές μπλακάουτ στις ραδιοεπικοινωνίες του Κέντρου Ελέγχου Περιοχής Αθηνών – Μακεδονίας (ΚΕΠΑΘΜ) παρέλυσε το πρωί της Κυριακής τις αερομεταφορές της χώρας, προκαλώντας αναστάτωση στον εθνικό εναέριο χώρο. Για περίπου 40 λεπτά, όλα τα αεροσκάφη που πετούσαν πάνω από την Ελλάδα χάθηκαν από τις επικοινωνίες των ελεγκτών εναέριας κυκλοφορίας.

Χιλιάδες επιβάτες συνολικά 2.800 πτήσεων εγκλωβίστηκαν για ώρες στο αεροδρόμιο «Ελευθέριος Βενιζέλος», στον αερολιμένα Θεσσαλονίκης και σε άλλα μεγάλα αεροδρόμια. Από τις 08.59 το πρωί, το σύστημα επιτήρησης του εθνικού εναέριου χώρου (FIR) τέθηκε σε κατάσταση επιχειρησιακού συναγερμού.

Η σοβαρότητα του περιστατικού αποτυπώνεται στο γεγονός ότι, κατά το πρώτο 40λεπτο, πριν δοθεί εντολή για πλήρη αποκλεισμό (zero-rat) του FIR, οι ελεγκτές δεν είχαν καμία επαφή με τους πιλότους των αεροσκαφών που πετούσαν.

Η αιτία του προβλήματος εντοπίστηκε σε εκτεταμένες παρεμβολές που επηρέασαν όλες τις κρίσιμες ραδιοσυχνότητες του ΚΕΠΑΘΜ – σε Υμηττό, Πήλιο, Θάσο, Ακαρνανικά, Μοναστήρι και Γεράνεια – καθώς και στη διακοπή των τηλεπικοινωνιών στο εσωτερικό της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας (ΥΠΑ).

Παρά τη σοβαρότητα του συμβάντος, στις 5 το απόγευμα οι πληγείσες ραδιοσυχνότητες και οι τηλεπικοινωνίες της ΥΠΑ επανήλθαν ξαφνικά σε κανονική λειτουργία, χωρίς να προηγηθεί ουσιαστική τεχνική παρέμβαση, γεγονός που προκαλεί ερωτήματα για τα αίτια και τη φύση της βλάβης.

Αποζημιώσεις επιβατών και εταιρειών

Το κρίσιμο ζήτημα που προκύπτει αφορά ποιος θα επωμιστεί το κόστος της αναταραχής. Ο αρμόδιος υπουργός τόνισε ότι «οι επιβάτες δικαιούνται αποζημιώσεις για τις ακυρώσεις και τις καθυστερήσεις», ενώ «και οι αερομεταφορείς έχουν δικαίωμα για ανάλογη διεκδίκηση». Σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο, ενεργοποιείται ενιαίος μηχανισμός μέσω του οποίου οι αεροπορικές εταιρείες καταβάλλουν κατ’ αποκοπήν αποζημίωση στους επιβάτες και στη συνέχεια αποζημιώνονται από το κράτος.

Με βάση την ευρωπαϊκή νομοθεσία για τα δικαιώματα επιβατών, πρώτος συνομιλητής του ταξιδιώτη είναι πάντα η εταιρεία που εκτελεί την πτήση. Οφείλει να προσφέρει επιλογές επιστροφής χρημάτων ή εναλλακτικής μεταφοράς, καθώς και παροχές φροντίδας, όπως γεύματα, επικοινωνία ή διαμονή, ανάλογα με τη διάρκεια αναμονής.

Η κατ’ αποκοπήν αποζημίωση για ακυρώσεις ή καθυστερήσεις μπορεί να φτάσει έως και τα 600 ευρώ, ανάλογα με την απόσταση της πτήσης. Ωστόσο, η ευρωπαϊκή νομοθεσία προβλέπει απαλλαγή από την υποχρέωση καταβολής αποζημίωσης εφόσον αποδειχθεί ότι η αιτία οφείλεται σε έκτακτες περιστάσεις που δεν μπορούσαν να αποφευχθούν. Παρά ταύτα, οι υποχρεώσεις για φροντίδα και υποστήριξη των επιβατών παραμένουν σε ισχύ, ακόμη και σε περιπτώσεις ανωτέρας βίας, κάτι ιδιαίτερα σημαντικό όταν η αναμονή είναι παρατεταμένη.

Οι επιβάτες μπορούν να υποβάλουν εγγράφως αίτημα για επιστροφή χρημάτων ή αλλαγή πτήσης. Αν θεωρήσουν ότι δεν τηρήθηκαν τα δικαιώματά τους, έχουν τη δυνατότητα να προσφύγουν στον αρμόδιο εθνικό φορέα επιβολής.

Από την πλευρά των αεροπορικών εταιρειών, το δικαίωμα διεκδίκησης αφορά τη νομική προσφυγή κατά τρίτων φορέων ή παρόχων, εφόσον υπάρχει υπαιτιότητα που προκάλεσε οικονομική ζημιά. Αν και δεν πρόκειται για αυτόματη κρατική αποζημίωση, το θέμα ενδέχεται να οδηγήσει σε σημαντικές οικονομικές απαιτήσεις προς το Δημόσιο, ανάλογα με τα ευρήματα των τεχνικών και δικαστικών ερευνών.