نکته بسیار قابل تأمل این است که کشته شدن این میلیونها انسان در قرن بیستم، معنا و دلایل دینی یا مذهبی نداشت؛ بلکه برمبنای قلمروخواهی، زبان، نژاد و قومیت بوده است...چرا استراتژی روشنگری در دستیابی به این اهداف زیبا و شاید متعالی خود ناموفق بود و عملاً به جای کاهش جنگها، جهان شاهد افزایش جنگها بود؟ فاضلی این طور پاسخ داد: استراتژیها و حتی استراتژی روشنگری، دو دشمن یا دو نیروی مخالف دارند؛ یکی فرهنگ تاریخی و رسوب شده جوامع و دیگری غریزه انسانی است.
